ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ’ਚ ਜਿੱਥੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੌਖਾ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ’ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਇਕ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਪਿਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਇਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੇ ਖਾਸਕਰ ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਜ਼ੋਰ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਭਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਆਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੀ ਆਦਤ ਇਕ ਡੂੰਘੀ ਜੜ੍ਹ ਫੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਵੇਲੇ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਖੇਡਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਟੈਬਲੇਟ ਜਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ’ਤੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ : ਇਹ ਇਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ
ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਗੇਮਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਮਹਿਜ਼ ਇਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸਨੂੰ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਐਡਿਕਸ਼ਨ’ ਜਾਂ ‘ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਗੇਮਿੰਗ ਡਿਸਆਰਡਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਵੀ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ, ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਵਹਾਰ ’ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ
ਮਾਪੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਵਾਉਣ ਲਈ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਆਦਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਡਿਜੀਟਲ ਡਾਈਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਦੀ ਇਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਲਈ ਸੀਮਿਤ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ’ਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸੇਵੀ’ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ‘ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਐਡਿਕਟ’।
ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਨਸ਼ਾ
ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਪਯੋਗੀ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਅਕਸਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਵੱਡੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਕੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਲ ਦੀ ਲੋੜ
ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ’ਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਕਣ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਡਿਜੀਟਲ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੀਏ।
Read More : 328 ਲਾਪਤਾ ਹੋਏ ਸਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸੰਗਤ ਨਾਰਾਜ਼ : ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ